Selen là gì? Tác dụng của Selen đối với sức khỏe

Selen là gì

Selen là gì?

Selen là một nguyên tố vi lượng có mặt tự nhiên trong nhiều loại thực phẩm, được thêm vào những loại khác và có sẵn như là một chất bổ sung vào chế độ ăn uống. Selen, rất cần thiết về mặt dinh dưỡng cho con người, là thành phần của hơn hai chục selenoprotein có vai trò quan trọng trong sinh sản, chuyển hóa hormone tuyến giáp, tổng hợp ADN và bảo vệ cơ thể khỏi những tổn thương do quá trình oxy hóa và nhiễm trùng.

Selen trong tự nhiên tồn tại chủ yếu dưới hai dạng Selen vô cơ (Selenate và Selenit) và Selen hữu cơ. Các Selenate và Selenit rất độc, tương đương với Asen cho nên không được coi là nguồn bổ sung Selen cho người.

Selen hữu cơ chủ yếu là selenomethionine và selenocystein tồn tại trong thức ăn động vật hoặc thực vật. Cả hai dạng này đều được coi là nguồn cung cấp Selen chủ yếu cho cơ thể thông qua thức ăn.

Vai trò của Selen

Selen là một nguyên tố hiếm có mặt trong cơ thể với hàm lượng rất ít nhưng lại đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với sức khỏe.

Trong cơ thể selen tham gia vào cấu tạo nên các protein enzyme có chức năng xúc tác cho các phản ứng hóa học của nhiều quá trình, đặc biệt là các enzyme glutathione peroxidase.

Các enzyme glutathione peroxidase có tác dụng xúc tác cho quá trình khử các hydroperoxide (H2O2) sinh ra trong quá trình chuyển hóa hoặc stress, nhiễm độc nhờ vậy làm giảm đi các gốc tự do trong tế bào. Các gốc tự do lại có khả năng oxi hóa các phosphor lipid ở màng tế bào, gây ra các biến đổi trong phân tử ADN để tạo ra tế bào ung thư.

>>> Xem thêm: ADN là gì?

Vì vậy Selen có lẽ tham gia vào quá trình ngăn chặn sự phát sinh và phát triển của tế bào ung thư cũng như quá trình khử độc tính của các kim loại nặng nhờ vào việc tham gia cấu tạo nên các enzyme glutathione peroxidase.

Bên cạnh đó, Selen cũng tham gia cấu tạo nên một số các protein hoặc enzyme quan trọng khác như enzyme chuyển hormone tuyến giáp từ dạng không hoạt động sang dạng hoạt động, các protein tham gia vào chuyển động của tinh trùng, các protein chuyển hóa của cơ vân, cơ tim.

Chính vì vậy, bắt đầu từ những năm 70 của thế kỷ trước các nhà khoa học đã tiến hành rất nhiều nghiên cứu để tìm hiểu xem Selen là gì và dần phát hiện ra nhiều bệnh liên quan đến thiếu hụt Selen trong cơ thể như ung thư, xơ vữa mạch, xơ gan, đái tháo đường.

Nguồn dinh dưỡng cung cấp Selen

Cho tới nay, lương thực chủ yếu của thế giới đều có nguồn gốc từ thực vật và đó là nguồn cung cấp đáng kể Selen. Hàm lượng Selen trong lương thực phụ thuộc vào hàm lượng Selen trong đất trồng và khả năng tích lũy Selen của từng loài nhất định. Do vậy, cùng một loại cây trồng, nhưng hàm lượng Selen trong nó chưa chắc đã giống nhau nếu nó được trồng ở những vùng địa lý khác nhau.

Trong thực vật, Selen thường tập trung ở các cây họ Đậu, Cà phê, tỏi ta, táo, lê, ngũ cốc, củ cải trắng, cải bắp, lúa mì, cây ba kích và một vài loại nấm. Đặc biệt, hạt dẻ Brazine (Brazil nut) chứa tới 68 mcg/hạt.

Trong động vật, Selen là chất vi lượng có nhiều trong cá, tôm, cua, sò, ốc, thịt bò, thịt lợn. Đặc biệt da và gan các loài cá là nơi chứa hàm lượng Selen nhiều nhất, tiếp đến là trong tôm đồng, thịt lợn nạc và lòng đỏ trứng gà. Hàm lượng Se trong cá nước ngọt và cá biển tương đương nhau, dao động trong khoảng từ 1 đến 4 mg/kg.

Tác dụng của Selen đối với sức khỏe con người

Selen hoạt động như một chất chống oxy hóa mạnh mẽ

Chất chống oxy hóa là các hợp chất trong thực phẩm ngăn ngừa tổn thương tế bào do các gốc tự do gây ra.

Các gốc tự do thực sự cần thiết cho sức khỏe. Chúng thực hiện các chức năng quan trọng, bao gồm bảo vệ cơ thể khỏi bệnh tật. Tuy nhiên, những thói quen không tốt như hút thuốc, sử dụng rượu và căng thẳng có thể gây ra sự dư thừa các gốc tự do. Điều này dẫn đến stress oxy hóa, gây tổn hại cho các tế bào khỏe mạnh

Stress oxy hóa có liên quan đến các bệnh mãn tính như bệnh tim, bệnh Alzheimer và ung thư, cũng như lão hóa sớm và nguy cơ đột quỵ.

Chất chống oxy hóa như Selen giúp giảm căng thẳng oxy hóa bằng cách kiểm tra số lượng gốc tự do. Chúng hoạt động bằng cách trung hòa các gốc tự do dư thừa và bảo vệ các tế bào khỏi bị hư hại do stress oxy hóa.

Tóm tắt:

Selen là một chất chống oxy hóa mạnh mẽ chống lại stress oxy hóa và giúp bảo vệ cơ thể khỏi các bệnh mãn tính, chẳng hạn như bệnh tim và ung thư.

Selen giúp giảm nguy cơ của một số loại ung thư

Ngoài việc giảm căng thẳng oxy hóa trong cơ thể, Selen có thể giúp giảm nguy cơ mắc một số bệnh ung thư.

Điều này được cho là do khả năng của Selen làm giảm sự phá vỡ ADN và stress oxy hóa, tăng cường hệ thống miễn dịch và tiêu diệt các tế bào ung thư.

Một đánh giá của 69 nghiên cứu khoa học bao gồm hơn 350.000 người tham gia thử nghiệm cho thấy khi nồng độ Selen trong máu cao sẽ giúp bảo vệ chống lại một số loại ung thư, bao gồm ung thư vú, phổi, ruột kết và ung thư tuyến tiền liệt.

Điều quan trọng cần lưu ý là tác dụng chống lại ung thư này chỉ liên quan đến Selen thu được qua thức ăn tự nhiên, không phải bổ sung ở dạng thực phẩm chức năng.

Tuy nhiên, một số nghiên cứu cho thấy rằng bổ sung Selen có thể làm giảm tác dụng phụ ở những người trải qua xạ trị.

Ví dụ, một nghiên cứu cho thấy bổ sung Selen bằng đường uống cải thiện chất lượng cuộc sống nói chung và giảm tiêu chảy do bức xạ ở phụ nữ bị ung thư cổ tử cung và tử cung.

Tóm tắt:

Nồng độ Selen trong máu cao hơn có thể bảo vệ chống lại một số bệnh ung thư, trong khi bổ sung Selen có thể giúp cải thiện chất lượng cuộc sống ở những người trải qua xạ trị.

Selen có thể bảo vệ chống lại bệnh tim

Một chế độ ăn giàu Selen có thể giúp giữ cho trái tim của bạn khỏe mạnh, vì mức độ Selen thấp có liên quan đến việc tăng nguy cơ mắc bệnh mạch vành.

Trong một phân tích của 25 nghiên cứu, nồng độ Selen trong máu tăng 50% có liên quan đến việc giảm 24% bệnh động mạch vành.

Selen cũng có thể làm giảm các dấu hiệu viêm trong cơ thể, một trong những yếu tố nguy cơ chính của bệnh tim.

Ví dụ, đánh giá của 16 nghiên cứu có kiểm soát bao gồm hơn 433.000 người mắc bệnh tim mạch vành cho thấy việc bổ sung Selen làm giảm mức CRP gây viêm.

Ngoài ra, Selen cũng làm tăng mức độ glutathione peroxidase, một chất chống oxy hóa mạnh mẽ.

Điều này chỉ ra rằng Selen có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tim bằng cách giảm viêm và stress oxy hóa trong cơ thể. Stress oxy hóa và quá trình viêm nhiễm có liên quan đến xơ vữa động mạch, hoặc sự tích tụ mảng bám trong động mạch.

Xơ vữa động mạch có thể dẫn đến các vấn đề sức khỏe nguy hiểm như đột quỵ, đau tim và bệnh động mạch vành.

Kết hợp thực phẩm giàu Selen vào chế độ ăn uống của bạn là một cách tuyệt vời để giữ mức độ stress oxy hóa và viêm nhiễm đến mức tối thiểu.

Tóm tắt: Selen có thể giúp giữ cho trái tim của bạn khỏe mạnh bằng cách kiểm soát mức độ stress oxy hóa và giảm nguy cơ mắc bệnh mạch vành.

Selen giúp phòng ngừa bệnh Alzheimer

Bệnh Alzheimer là một bệnh gây ra triệu chứng mất trí nhớ ở người lớn tuổi và ảnh hưởng tiêu cực đến suy nghĩ và hành vi. Đây là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ sáu ở Hoa Kỳ.

Số người mắc bệnh Alzheimer đang tăng lên. Vì vậy, tìm cách để ngăn ngừa căn bệnh thoái hóa này là một ưu tiên hàng đầu của ngành Y hiện nay.

Stress oxy hóa được cho là có liên quan đến cả khởi phát và tiến triển của các bệnh thần kinh như Parkinson, bệnh đa xơ cứng và bệnh Alzheimer.

Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng những bệnh nhân mắc bệnh Alzheimer có nồng độ Selen trong máu thấp hơn.

Ngoài ra, một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng Selen trong cả thực phẩm và chất bổ sung có thể cải thiện trí nhớ ở bệnh nhân mắc bệnh Alzheimer.

Một nghiên cứu nhỏ khác đã cho thấy việc bổ sung một hạt Brazil giàu Selen mỗi ngày giúp cải thiện khả năng lưu loát bằng lời nói và các chức năng tinh thần khác ở bệnh nhân suy giảm nhận thức nhẹ.

Hơn nữa, chế độ ăn Địa Trung Hải, sử dụng nhiều loại thực phẩm giàu selen như hải sản và các loại hạt, có liên quan đến nguy cơ phát triển bệnh Alzheimer thấp hơn.

Tóm tắt: Một chế độ ăn giàu Selen có thể giúp ngăn ngừa suy giảm tinh thần và cải thiện chứng mất trí nhớ ở những người mắc bệnh Alzheimer.

Selen đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe tuyến giáp

Selen rất quan trọng đối với hoạt động chức năng của tuyến giáp. Trên thực tế, mô tuyến giáp chứa một lượng Selen cao hơn bất kỳ cơ quan nào khác trong cơ thể con người.

Khoáng chất thiết yếu này giúp bảo vệ tuyến giáp chống lại tổn thương oxy hóa và cũng đóng một vai trò thiết yếu trong việc sản xuất hormone tuyến giáp.

Một tuyến giáp khỏe mạnh rất quan trọng vì nó điều chỉnh sự trao đổi chất và kiểm soát sự tăng trưởng và phát triển trong cơ thể.

Thiếu hụt Selen có liên quan đến các tình trạng tuyến giáp như viêm tuyến giáp Hashimoto, một loại bệnh suy giáp trong đó hệ thống miễn dịch tấn công tuyến giáp.

Một nghiên cứu quan sát trên 6.000 người cho thấy nồng độ Selen trong huyết thanh thấp có liên quan đến việc tăng nguy cơ viêm tuyến giáp tự miễn và suy giáp.

Ngoài ra, một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng bổ sung Selen có thể mang lại lợi ích cho những người được chẩn đoán mắc bệnh Hashimoto.

Một đánh giá cho thấy rằng bổ sung Selen hàng ngày trong ba tháng dẫn đến kháng thể tuyến giáp thấp hơn. Việc bổ sung này cũng dẫn đến sự cải thiện về tâm trạng và sức khỏe nói chung ở những bệnh nhân mắc bệnh Hashimoto.

Tuy nhiên, cần nhiều nghiên cứu hơn nữa trước khi bổ sung Selen có thể được khuyến nghị cho những người mắc bệnh Hashimoto.

Tóm tắt: 

Selen bảo vệ tuyến giáp khỏi stress oxy hóa và cần thiết cho việc sản xuất hormone tuyến giáp. Selen có thể hữu ích cho những người mắc bệnh Hashimoto và các loại bệnh tuyến giáp khác, nhưng cần nhiều nghiên cứu hơn nữa.

Selen tăng cường hệ thống miễn dịch

Hệ thống miễn dịch giữ cho cơ thể khỏe mạnh bằng cách nhận diện, xác định và chống lại các mối đe dọa tiềm ẩn đối với cơ thể. Những tác nhân này bao gồm vi khuẩn, virus và ký sinh trùng.

Selen đóng một vai trò quan trọng đối với sức khỏe của hệ thống miễn dịch. Chất chống oxy hóa này giúp giảm căng thẳng oxy hóa trong cơ thể, làm giảm viêm và tăng cường khả năng miễn dịch.

Các nghiên cứu đã chứng minh rằng nồng độ Selen trong máu tăng có liên quan đến phản ứng miễn dịch tăng cường.

Mặt khác, sự thiếu hụt của Selen đã được chứng minh là tác động tiêu cực đến các tế bào miễn dịch và có thể dẫn đến phản ứng miễn dịch chậm hơn.

Các nghiên cứu cũng chỉ ra sự liên quan giữa thiếu hụt Selen với tăng nguy cơ tử vong và tiến triển bệnh ở người nhiễm HIV, trong khi các chất bổ sung đã được chứng minh là dẫn đến nhập viện ít hơn và cải thiện triệu chứng cho những bệnh nhân này.

Ngoài ra, bổ sung Selen có thể giúp tăng cường hệ thống miễn dịch ở bệnh nhân bị cúm, lao và viêm gan C.

Tóm tắt:

Selen rất quan trọng cho sức khỏe và hoạt động chức năng của hệ thống miễn dịch. Nồng độ Selen cao hơn có thể có lợi cho việc tăng cường hệ thống miễn dịch ở bệnh nhân nhiễm HIV, cúm, lao và viêm gan C.

Selen có thể giúp giảm các triệu chứng hen suyễn

Hen suyễn là một bệnh mãn tính ảnh hưởng đến đường thở mang không khí vào và ra khỏi phổi.

Những đường thở này bị viêm và bắt đầu thu hẹp, gây ra các triệu chứng như thở khò khè, khó thở, tức ngực và ho.

Hen suyễn có liên quan đến sự gia tăng mức độ căng thẳng oxy hóa và viêm trong cơ thể.

Do khả năng giảm viêm trong cơ thể của Selen, một số nghiên cứu cho thấy khoáng chất này có thể có hiệu quả trong việc giảm các triệu chứng liên quan đến hen suyễn.

Nghiên cứu cho thấy những người mắc bệnh hen suyễn có nồng độ Selen trong máu thấp hơn.

Trên thực tế, một nghiên cứu cho thấy bệnh nhân hen suyễn có nồng độ Selen trong máu cao hơn có chức năng phổi tốt hơn so với những người có mức độ thấp hơn.

Bổ sung Selen cũng có thể có lợi cho việc giảm các triệu chứng liên quan đến hen suyễn.

Ví dụ, một nghiên cứu cho thấy bệnh nhân hen suyễn khi được dùng 200 mcg Selen mỗi ngày đã làm giảm việc sử dụng thuốc corticosteroid được sử dụng để kiểm soát các triệu chứng của họ.

Tuy nhiên, các nghiên cứu về mối liên quan giữa vai trò của Selen và bệnh hen suyễn vẫn còn nhiều vấn đề cần làm sáng tó. Do vậy, cần có những nghiên cứu sâu và rộng hơn để hiểu đầy đủ vai trò của Selen trong việc phát triển và điều trị hen suyễn.

Tóm tắt: Selen có thể có lợi cho những người mắc bệnh hen suyễn do khả năng giảm viêm trong cơ thể. Tuy nhiên, cần nhiều nghiên cứu thận trọng hơn nữa.

Hiện tượng dư thừa Selen

Mặc dù Selen là chất vi dinh dưỡng thiết yếu cần thiết cho sức khỏe, nhưng lại có độc tính nếu dùng quá nhiều. Trên thực tế, tiêu thụ Selen liều cao có thể gây độc và thậm chí gây tử vong. Việc sử dụng hoặc hấp thu vượt quá giới hạn trên của 400 microgam/ngày có thể dẫn tới ngộ độc Selen.

Mặc dù độc tính Selen là rất hiếm, nhưng điều quan trọng là phải ở gần mức khuyến nghị 55 mcg mỗi ngày và không bao giờ vượt quá giới hạn trên cho phép là 400 mcg mỗi ngày.

Các loại hạt Brazil chứa một lượng selen rất cao. Tiêu thụ quá nhiều có thể dẫn đến độc tính selen.

Tuy nhiên, độc tính có nhiều khả năng xảy ra từ việc bổ sung hơn là ăn thực phẩm có chứa selen.

Kết luận

Selen là một khoáng chất cần thiết cho các hoạt động của cơ thể.

Đối với trẻ nhỏ, Selen đóng một vai trò quan trọng trong quá trình trao đổi chất và chức năng tuyến giáp. Hoạt chất Selen cũng giúp bảo vệ cơ thể gây ra do căng thẳng oxy hóa.

Selen không chỉ cần thiết cho sức khỏe mà còn có thể giúp tăng cường hệ miễn dịch, làm chậm sự suy giảm tinh thần liên quan đến tuổi tác và thậm chí làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim.

Vi chất dinh dưỡng Selen có thể được tìm thấy trong nhiều loại thực phẩm từ hàu đến nấm. Việc tăng cường bổ sung nhiều thực phẩm giàu Selen vào chế độ ăn uống của bạn là một cách tuyệt vời để duy trì sức khỏe tốt.

Tuy nhiên, liều lượng bổ sung hàng ngày của Selen rất thấp chỉ từ 50- 200µg/ngày nên việc sử dụng cần có tư vấn của bác sĩ.

Việc dư thừa Selen cũng có thể làm tăng nguy cơ của đái tháo đường và làm giảm tác dụng của các thuốc điều trị ung thư và thuốc giảm cholesterol máu.

Hy vọng rằng các thông tin hữu ích trong bài viết này sẽ giúp các bạn có đầy đủ thông tin cho câu hỏi Selen là gì? và tác dụng của Selen đối với sức khỏe. Qua đó sẽ có thêm kiến thức trong việc điều chỉnh và bổ sung các loại thức ăn giàu Selen trong bữa ăn hàng ngày.

Tài liệu tham khảo

Hương Giang (tổng hợp)
www.tapchisinhhoc.com

Selen là gì? Tác dụng của Selen đối với sức khỏe
5 (100%) 16 votes

Leave a Reply

Hotline: 0987.666.081